Jak dbać o olejowany stół i jak często go olejować

Stół z litego drewna wybacza znacznie więcej, niż obawiają się jego właściciele. Większość śladów ma trzy przyczyny: stojącą wodę, ciepło i niewłaściwy środek czyszczący. Każdej łatwo uniknąć, gdy wiesz, czym wykończono twój stół.

I tu jest haczyk. „Olejowany” obejmuje kilka różnych wykończeń, a rada dobra dla jednego może zaszkodzić innemu. Stolarz, który wykończył stół olejowoskiem, może wskazać konkretny środek czyszczący. Stół wykończony po duńsku mydłem potrzebuje płatków mydlanych, a nie oleju. Lakierowany blat nie potrzebuje ani jednego, ani drugiego.

Zacznij więc od wykończenia. Jeśli stolarz dał ci kartę pielęgnacji albo podał nazwę użytego produktu, jego zalecenia mają pierwszeństwo przed wszystkim, co piszemy w tym poradniku. Dalej znajdziesz ogólne wskazówki zebrane z opublikowanych instrukcji pielęgnacji producentów mebli i wykończeń – na wypadek, gdy chcesz zrozumieć, skąd się biorą.

Najważniejsze

• Zalecenia stolarza albo producenta wykończenia mają pierwszeństwo przed ogólnymi radami, bo wykończenia różnych marek wymagają różnych produktów.
• Prosty test kropli wody mówi, kiedy olejować: jeśli kropla po około minucie nadal stoi na powierzchni, wykończenie wciąż chroni drewno.
• Publikowane odstępy między olejowaniem wynoszą od trzech–czterech razy w roku (Fritz Hansen) do co sześć–dwanaście miesięcy (Burr & Knot), więc kieruj się stanem blatu, a nie stałą datą.
• Codzienna pielęgnacja wygląda tak samo przy niemal każdym wykończeniu: miękka ściereczka wyżęta w ciepłej wodzie, potem wytarcie do sucha, bez agresywnych i chemicznych środków.
• Białe plamy zwykle siedzą w wykończeniu i często da się je usunąć, a ciemne oznaczają uszkodzenie samego drewna – to zadanie dla stolarza.
• Szmaty używane z olejami schnącymi, np. lnianym, mogą się samoczynnie nagrzać i zapalić, więc susz je rozłożone na płasko na zewnątrz albo zamknij szczelnie w metalowym pojemniku.

Zacznij od wykończenia

Poszukaj karty pielęgnacji, faktury albo maila od stolarza. Powinna tam być nazwa rodzaju wykończenia, a często też konkretnego produktu. Jeśli stół pochodzi z pracowni, po prostu zapytaj. Stolarze zapisują, czego użyli, i większość chętnie odpowie.

Jeśli nie masz nic na piśmie, i tak warto zawęzić, z jakim rodzajem wykończenia masz do czynienia. Kilka kropel oleju tego samego typu, które wsiąkają w niewidocznym miejscu, wskazuje na wykończenie olejne. Jeśli olej zbiera się w krople na twardej powłoce, stół jest najpewniej pokryty lakierem, werniksem albo szelakiem. Fine Woodworking opisuje test rozpuszczalnikowy dla wykończeń powłokowych: denaturat zmiękcza szelak, a rozcieńczalnik do lakierów działa na lakier. Testy rozpuszczalnikami mogą zostawić ślad, więc przy meblu, na którym ci zależy, zostaw je konserwatorowi.

Test kropli wody

Rowico, producent mebli, opisuje prosty sposób sprawdzenia olejowanego stołu. Połóż na blacie kroplę wody i odczekaj około minuty.

• Jeśli kropla zostaje na powierzchni, drewno jest nadal nasycone olejem i nie wymaga zabiegów.
• Jeśli kropla wsiąka, powierzchnia jest sucha i trzeba ją ponownie zaolejować.

Sprawdzaj w miejscach najczęściej używanych, np. przed krzesłami, na których domownicy siadają codziennie. Te miejsca zwykle wysychają najszybciej.

Codzienna pielęgnacja

Zalecenia producentów są tu zgodne:

• Przecieraj blat miękką ściereczką wyżętą w ciepłej wodzie, a potem wycieraj go do sucha czystą ściereczką (Rowico, Carl Hansen & Søn).
• Unikaj detergentów, mocnej chemii, alkoholu i środków ściernych (Carl Hansen & Søn, Rowico).
• Rozlane płyny i ślady po szklankach wycieraj od razu (Carl Hansen & Søn).
• Trzymaj stół z dala od kaloryferów, pieców i bezpośredniego światła słonecznego (Carl Hansen & Søn).
• Przez pierwsze miesiące nie zostawiaj wazonów ani podkładek ciągle w jednym miejscu. Carl Hansen & Søn zaznacza, że mogą zostawić jaśniejsze lub ciemniejsze plamy, póki kolor drewna dojrzewa.

Pielęgnacja według rodzaju wykończenia

Tabela poniżej podsumowuje, co mówią cytowane źródła. „Odświeżanie” oznacza odnowienie wykończenia, w odróżnieniu od samego czyszczenia. Jeśli żadne źródło nie podaje odstępu, tabela o tym informuje.

Wykończenie	Czym czyścić	Czego unikać	Odświeżanie
Olej	Ciepła woda na dobrze wyżętej ściereczce, potem wytarcie do sucha (Carl Hansen & Søn, Rowico)	Detergentów, chemii, alkoholu, wełny stalowej (Carl Hansen & Søn, Fritz Hansen)	Fritz Hansen: 3–4 razy w roku. Rowico: 2–3 razy w roku. Burr & Knot: co 6–12 miesięcy. Carl Hansen & Søn: „regularnie”, zależnie od ustawienia i użytkowania
Olejowosk (np. Osmo Polyx-Oil, Rubio Monocoat Oil Plus 2C)	Środek czyszczący tej samej marki. Rubio Monocoat podaje, że Surface Care Spray to jedyny zalecany środek do czyszczenia jej wykończenia	Innych środków czyszczących, które według Rubio Monocoat mogą uszkodzić wykończenie	Osmo opisuje Liquid Wax Cleaner do okazjonalnego odświeżania i zaznacza, że nie zastępuje on ponownego olejowania. Rubio Monocoat proponuje swój produkt Renew, gdy powierzchnia jest w dotyku sucha lub szorstka
Mydło	Ciepła woda z roztworem mydła z zestawu do pielęgnacji (Carl Hansen & Søn)	Środków czyszczących i chemii; zbyt mocnego roztworu na dębie, bo go przyciemnia	Carl Hansen & Søn: regularnie, zależnie od ustawienia i użytkowania
Lakier lub werniks	Sucha ściereczka do kurzu, wilgotna ściereczka z naturalnym mydłem do rozlanych płynów, przecieranie wzdłuż słojów (Ethnicraft)	Wosku i oleju – według De La Espada	W przejrzanych źródłach brak rutynowego odświeżania. Uszkodzenia wymagają naprawy
Szelak (politura)	Zapytaj stolarza albo konserwatora	Alkoholu, który rozpuszcza szelak (Fine Woodworking)	Nie znaleźliśmy odstępu. Naprawy traktuj jako pracę dla specjalisty
Wosk	Zapytaj stolarza	Według opisu produktu Liberon białe plamy wymagają innego środka niż na wykończeniach powłokowych	W przejrzanych źródłach nie znaleźliśmy odstępu

Rozrzut zalecanych odstępów olejowania jest prawdziwy. Wynika z różnych olejów, pomieszczeń i intensywności użytkowania. Rodzinny stół, przy którym codziennie odrabia się lekcje i je posiłki, będzie potrzebował oleju szybciej niż stół w jadalni używany w weekendy. Decyduj na podstawie testu kropli wody, a każdą opublikowaną liczbę traktuj jako punkt wyjścia.

Jak ponownie zaolejować stół – w skrócie

Używaj oleju, który dostarczył albo wskazał stolarz. Poniższe kroki opisują sposób dwóch producentów, a instrukcja twojego produktu ma pierwszeństwo.

1. Oczyść powierzchnię. Fritz Hansen zaleca wodę z mydłem na wyżętej ściereczce około 12 godzin przed olejowaniem, żeby drewno zdążyło wyschnąć.
2. Nałóż cienką, równą warstwę wzdłuż słojów. Nigdy nie wylewaj oleju bezpośrednio na stół (Carl Hansen & Søn, Fritz Hansen).
3. Pozwól mu wsiąknąć. Carl Hansen & Søn podaje około 5 minut, Fritz Hansen – 15 do 20 minut dla swojego oleju.
4. Zetrzyj cały nadmiar niestrzępiącą się ściereczką.
5. Pozwól powierzchni całkowicie wyschnąć. Fritz Hansen zaleca powtórzenie zabiegu, jeśli w ciągu 24 godzin pojawią się suche miejsca, i podaje, że jego olej utwardza się całkowicie po siedmiu dniach.

Białe kółka, ślady po gorącym i ciemne plamy

Zanim zaczniesz działać, ustal, z czym masz do czynienia. General Finishes wyjaśnia, że białe lub mleczne plamy, czyli tzw. zmętnienia, to wilgoć uwięziona w wykończeniu. Według opisu produktu Liberon ciemne ślady po wodzie lub cieple oznaczają uszkodzenie samego drewna.

• Białe plamy na lakierze, werniksie lub politurze szelakowej. Liberon sprzedaje do tych wykończeń środek do usuwania białych kółek. W opisie ostrzega, że na matowych lub satynowych powierzchniach może zostawić błyszczącą plamę.
• Białe plamy na wosku. Liberon wskazuje inny produkt – swój środek do usuwania wosku i politury.
• Plamy na olejowanych stołach. Fritz Hansen zaleca przecieranie świeżych plam gąbką zwilżoną olejem. Przy plamach, które wsiąkły, zaleca szlifowanie papierem o gradacji 180, a potem 220, i ponowne olejowanie.
• Ciemne plamy na dowolnym wykończeniu. Zadzwoń do stolarza. Liberon podaje, że wykończenie może wymagać całkowitego usunięcia, a to nie jest zadanie na pierwszy raz.

Zadzwoń do stolarza także wtedy, gdy plama zajmuje dużą powierzchnię, gdy nie wiesz, jakie jest wykończenie, albo gdy mebel jest na gwarancji. Stolarz, który zna dokładny produkt, często przeprowadzi cię przez miejscową naprawę.

Wilgotność i pory roku

Drewno przez cały rok chłonie i oddaje wilgoć. Carl Hansen & Søn podaje, że idealna wilgotność względna dla stołów z litego drewna to od 30% do 60%. Ostrzega, że poniżej 30% rośnie ryzyko pęknięć, a szerokość stołu może zmieniać się między porami roku o około 1%. Przy blacie o szerokości 100 cm (39 in) to około 1 cm (0,4 in). Ethnicraft zaleca od 40% do 60%. De La Espada sugeruje nawilżacz, jeśli wilgotność w pomieszczeniu spada poniżej 35%.

Tani higrometr pokaże, jaka wilgotność panuje w twoim pokoju. Najbardziej pilnuj jej zimą, gdy centralne ogrzewanie wysusza powietrze.

Szmaty nasączone olejem mogą się zapalić

To jedyna część pielęgnacji stołu, która jest realną kwestią bezpieczeństwa. Oleje schnące, np. lniany, twardnieją w wyniku utleniania, a ta reakcja wydziela ciepło. Fire and Emergency New Zealand opisuje przypadek, w którym zmięta szmata używana z olejem lnianym wywołała pożar po około 15 godzinach. Zaznacza też, że sterta szmat zatrzymuje ciepło, a ciepła pogoda przyspiesza proces.

Northamptonshire Fire and Rescue Service zaleca:

• wieszać nasączone olejem ściereczki na zewnątrz na sznurze, gdzie ruch powietrza odprowadza ciepło;
• nigdy nie przechowywać ich w budynku;
• albo namoczyć je w wodzie i szczelnie zamknąć w worku przed wyrzuceniem do kosza, albo trzymać je w hermetycznym pojemniku, najlepiej metalowym.

Carl Hansen & Søn i Fritz Hansen zamieszczają to samo ostrzeżenie na swoich stronach o pielęgnacji.

Trzymaj instrukcję pielęgnacji razem ze stołem

Wskazówki pielęgnacyjne przydadzą się tylko wtedy, gdy znajdziesz je za trzy lata. Jeśli stolarz nie dał ci karty pielęgnacji, możesz ją przygotować w darmowym narzędziu do kart pielęgnacji i trzymać razem z dokumentami stołu. Zapisz rodzaj wykończenia, nazwę produktu i datę ostatniego olejowania. Jeśli kiedyś sprzedasz stół albo będzie potrzebował naprawy, konserwator w pierwszej kolejności zapyta o wykończenie. O tym, jak stolarze zapisują takie informacje, piszemy w poradniku o certyfikatach autentyczności mebli.

Źródła

• Tabletops in solid wood: maintenance and care, Carl Hansen & Søn: pielęgnacja blatów olejowanych i mydlonych, wilgotność 30–60%, sezonowa zmiana wymiarów o 1%, kroki olejowania, bezpieczne postępowanie ze szmatami
• Solid wood, Carl Hansen & Søn: wilgotność względna 30–60% dla stołów z litego drewna
• Wooden furniture care, Carl Hansen & Søn: źródła ciepła, bezpośrednie światło słoneczne, wycieranie rozlanych płynów, agresywne środki czyszczące
• Oiled wood care and maintenance, Fritz Hansen: dwukrotne olejowanie po zakupie, potem 3–4 zabiegi w roku, kroki olejowania, usuwanie plam, łatwopalne ściereczki
• Care instructions for oiled furniture, Rowico Home: test kropli wody, 2–3 razy w roku, czyszczenie, produkty, których należy unikać
• Aftercare, Burr & Knot: ponowne olejowanie co sześć miesięcy do roku, zależnie od użytkowania
• Liquid Wax Cleaner product information, Osmo: okazjonalne odświeżanie powierzchni z Polyx-Oil, nie zastępuje ponownego olejowania
• Care and maintenance leaflet, Rubio Monocoat USA: Surface Care Spray jako jedyny zalecany środek czyszczący, Renew przy suchej lub szorstkiej powierzchni, zmiana połysku
• Maintenance guide, Ethnicraft: wilgotność w pomieszczeniu 40–60%, pielęgnacja mebli lakierowanych
• Oiled walnut care instructions, Ethnicraft: bez mydła z detergentem, produkty Osmo do odświeżania
• Winter care instructions, De La Espada: nie woskować ani nie olejować lakieru, nawilżacz poniżej 35%, podkładki na stół
• How do I remove a white mark caused by a vodka spill?, General Finishes: białe plamy (zmętnienia) to wilgoć w wykończeniu
• Liberon Ring Remover, Wood Finishes Direct: odpowiednie wykończenia, ciemne plamy oznaczają uszkodzenie drewna, powierzchnie woskowane wymagają innego produktu
• Identifying finishes for repair, Fine Woodworking: testy alkoholem i rozcieńczalnikiem do lakierów dla wykończeń powłokowych
• The hazards of linseed oil, Fire and Emergency New Zealand: ciepło utleniania, zapłon szmaty po około 15 godzinach, suszenie szmat rozłożonych na płasko
• Warning to home improvers about oil cloth combustion risks, Northamptonshire Fire and Rescue Service: wieszanie ściereczek na zewnątrz, namaczanie i szczelne zamykanie, metalowe pojemniki